Peter de Grote bezoekt Zaandam in 1697

  • 3 november 2005
Russische vlag
???link.zoom???
Russische vlag

President Poetin is niet het eerste Russische staatshoofd dat Nederland bezoekt. In 1697 bezocht tsaar Peter de Grote incognito Nederland. Zijn anonimiteit duurde niet lang.

Op zondag 18 augustus 1697 zit Gerrit Kist om zes uur 's morgens rustig in zijn eentje op aal te vissen, wanneer een groep van zeven exotisch uitgedoste mannen in een klein bootje de Voorzaan op komt varen.

Voor hij in de gaten heeft met wie hij te maken had, wordt Kist al herkend door de vreemdelingen. Hij is als smid in Moskou werkzaam geweest. "Smid, smid, koom hier", hoort hij roepen.

Hij ontdekt dat tsaar Peter de Grote, die in Rusland van Hollandse ambachtslieden een mondje Nederlands heeft geleerd, zich onder de mannen bevindt. Hij wil in Zaandam graag het vak van scheepsbouwer leren.
Zo gebeurt het dat een heerser over miljoenen mensen in het nederige, gehuurde arbeidershuisje van Gerrit Kist 'op Krimpenburgh, zijnde een zeer ‘gering huyssie’ (gelijck ook Krimpenburgh is een van de geringhste plaetse op Saandam)', komt te wonen.
Door zijn imposante gestalte en zijn grote gevolg worden er al snel weddenschappen afgesloten of het echt de tsaar van Rusland is die in het huisje van de smid Gerrit Kist logeert.
Wanneer hij enkele dagen later door een schipper die op veel Rusland gevaren heeft herkend wordt, is de betrekkelijke rust en anonimiteit voor hem snel voorbij.
Waar Peter ook verschijnt staan grote groepen joelende mensen die naar hem wijzen en over hem praten alsof hij een aap uit de dierentuin is. Voor tsaar Peter, in Rusland door een ieder met eerbied en ontzag behandeld en die zonder verantwoording aan wie dan ook kan beslissen over leven en dood, moet dit een gruwel geweest zijn.
De gemeentebestuurders zien deze ontwikkelingen met lede ogen aan. Peter blijft zich hardnekkig tussen het “gemene” volk bewegen, met alle complicaties van dien. Zij streven er naar hem die behandeling te geven die bij zijn status als tsaar hoorde.

De gemeentebestuurders willen Peter op 24 augustus getuige laten zijn van het te water laten van een boot. Dit is een ingewikkeld en zeer precies karwei, omdat de boten te groot waren om door de sluis te gaan.

Peter is uitgenodigd en heeft verklaard te zullen komen. Het gemeentebestuur neemt alle noodzakelijke maatregelen om hier een grootse gebeurtenis van te maken. Maar juist deze aankondiging en de uitgebreide maatregelen ten behoeve van de veiligheid van de tsaar werken als een magneet op mensen uit de wijde omtrek.

Wanneer Peter de mensenmassa en de chaos ziet, weigert hij te komen en “smeet met eenen de deur toe van zijn keijserlijkcke loigement.”. Het is een enorme anticlimax. Niemand heeft echt belangstelling voor het schip en de tsaar blijft in zijn huisje zitten.

Voor Peter is nu de maat vol. Hij besluit naar Amsterdam te vertrekken. De volgende morgen wil hij vroeg vertrekken, maar weer is er door de enorme belangstelling geen doorkomen aan om vanuit het huisje van Gerrit Kist bij zijn boot te komen. Pas om één uur ‘s middags kunnen de autoriteiten de weg vrijmaken.

Renate Ammerlaan

Bronnen:
www.jachthollandia.nl
http://www.zaans-industrieel-erfgoed.nl

reacties